غار شاپور که در غرب تنگ چوگان در غرب شهرستان کازرون واقع در استان فارس قرار دارد و مجسمه شاپور ساسانی را در خود جای داده، یکی از جاذبه های تاریخی طبیعی این منطقه به شمار می رود. غار شاپور در ارتفاع ۸۰۰ متری از زمین قرارگرفته که ۱۲۸۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این غار یکی از سه غاری است که در قسمت غرب تنگ چوگان قرار گرفته اند. غار شاپور با دهانه ای بزرگتر از دو غار دیگر در وسط است، غار سمت چپ از غار شاپور به غار مادر شاپور معروف است و غار سمت راست غار مرمر نامیده می شود.

مشخصات بیرونی غار: با آن که کوه شاپور مشرف به روستای تنگ چوگان وسطا است، اما راه استاندارد برای رسیدن به غار از تنگه چوگان علیا (روستای کشکولی) است. مردم محلی می‌ توانند با ۳۰ دقیقه کوهپیمایی به غار برسند، اما برای افراد آماتور حدود ۱:۳۰ تا ۲ ساعت وقت لازم است. راه رسیدن به غار در سال ۱۳۲۹خورشیدی اینگونه توصیف شده است: «رفتن در آن بدون چند نفری ممکن نیست زیرا جایی مخوف و هولناک است. از دامنه کوه به مقدار ۳ کیلومتر سربالایی و سنگلاخ که معادل ۳۰ کیلومتر است و بسیاری از جاها پرتگاه، بالا رفتیم در نزدیکی آن غار صعوبت دیگری پیش آمد چه آنجا باید از قطعه های از کوه که مانند دیوار صاف است به ارتفاع ۳ متر بالا رفت و در روی این تخته سنگ باید با چهار دست و پا بالا رفت به طوری سخت که فرد مرگ را جلوی چشم خود می‌ بیند چه در زیر پای شخص دره بسیار، سراشیبی عمیقی واقع شده و بدتر از همه اینکه در روی سنگ ۳ متری صاف جایی برای درنگ نیست.» البته در حال حاضر این راه با تمهیداتی که طی سال‌ های متمادی اندیشیده شده بسیار آسان‌ تر گشته است. به علت شیب زیاد و سنگی بودن کوهپایه جنوبی کوه شاپور، پوشش گیاهی این ناحیه، تنها به درختچه‌ های پراکنده بادام کوهی محدود می‌شود. در حالی که قسمت‌ هایی از کوه شاپور که دارای شیب کمتری در دامنه اند، جنگل های بلوط پراکنده‌ ای دیده می‌ شود که گویای عمق نسبی خاک می باشند.

مشخصات درونی غار: بعد از ورود به غار مساحتی عریض تر از دهانه وجود دارد و هرچه به طرف عمق پیش رویم از عرض غار کم می‌شود. این غار دارای طول تخمینی ۷۳۶ متر در روی نقشه پلان می‌ باشد. تنوع درجه حرارت در قسمت‌ های مختلف غار، تنوع رسوبات آهکی، تنوع رطوبت، تغییرات باد، تغییرات سایه روشن ها، وجود شعاع‌ های کوچک نور در قسمت هایی که با فضای بیرون ارتباط دارند و بسیاری از شاهکارهای شناخته و ناشناخته طبیعت، همگی به پیدایش این مجموعه زیبا و شگفت آور منتهی شده است. این غار از ۴ گذرگاه بزرگ، ۵ گذرگاه کوچک، ۴ مسیر فرعی و ۳ تالار تشکیل شده است. پرفسور گیریشمن تالارهای غار را به وسیله دریاچه های کوچک جدا از هم اعلام کرده است، اما در حال حاضر شاید به علت بارندگی کم این دریاچه های کوچک جای خود را به مکان هایی از گل و لای داده اند و به ندرت به این دریاچه ها برخورد می‌کنیم. از سقف این غار در همه طرف آب چکیده و گل فشنگ های stalactide و تماشایی ساخته است که حتی شکل حیوانات را می توان در روی سنگ ها مجسم کرد. این غار به دلایل تاریکی، عمق زیاد، وجود آب و لیز بودن، پرتگاهای درون غار و نیز وجود غارهای متعدد جنبی، هنوز به طور کامل کشف نشده است، اما به موجب اطلاعاتی که ورزشکاران، کوهنوردان و نیز باستان شناسان داده اند، نقشه ای از پلان درونی غار تهیه شده این غار در حدود یک کیلومتر عمق دارد و در یک بخش به صورت دو طبقه ترسیم گشته است. در فاصله حدود ۲۰ متری دهانه غار مجسمه عظیم شاپور اول، دومین شهریار ساسانی، قرار دارد. این مجسمه به دلیل زلزله ای که قرن ها قبل اتفاق افتاده به مدت هزار سال روی زمین قرار داشته است اما در سال ۱۳۳۵ به دستور رضا شاه و با کمک سه سپاه پیاده از ارتش این مجسمه سر پا شده است. در این تندیس شاه با جامه ای ساده، ظریف و لطیف و با کمربندی که به دور کمر بسته و شمشیر حمایل کرده، نشان داده شده است. دست راست تندیس بر کمر و دست چپ بر قبضه شمشیر است. ریش شاه آرایش شده و از حلقه ای گذشته است. موهای وی بلند و تاج کنگره داری بر سر دارد. ساختن این مجسمه در سال ۲۶۶ میلادی به پایان رسیده است. سر و بدن مجسمه به حال اصلی باقی و دست ها و پاهای آن شکسته است. این مجسمه در قرون سابق در اثر سنگینی زیاد واژگون شده و قسمت هایی از آن شکسته و قطعات بزرگ آن، از مجسمه جدا شده بود که ارتش فارس به احداث راه و تهیه مقدمات برپا کردن مجسمه همت می گمارد و در سال ۱۳۳۶ موفق به نصب مجسمه بر روی دو پایه بتون مسلح می گردد و قطعات جدای دست و پای مجسمه را هم در کنار آن می نهد.

تمهیدات سال ۱۳۳۶:
مجسمه شاپور، که به وسیله عوامل مختلف تخریبی ویران شده و بر زمین افتاده بود، در سال ۱۳۳۶ خوشیدی به همت سپاه پنجم ارتش فارس برپا می گردد. مهم ترین عوامل تخریب این پیکره زلزله و دخالت آدمی شناسایی شده‌ است. جدای از برپایی این اثر تاریخی که ناشی از علایق رژیم پهلوی به حفظ یادمان های ایران باستان بود. برپایی آن به صورت مرمتی شتاب زده انجام شده و هیچ‌ گونه عملیات حفاظت، استحکام بخشی و مرمت اصولی بر روی این پیکره انجام نشده است. در آن سال برای دستیابی آسان به غار ۲۳۰ پله از ارتفاعات صعب العبور دامنه پر شیب تا ورودی غار در سنگ‌ های کوه کنده شده و سیمان گردیده است. چهار ایوان از دهانه به طرف داخل غار مهیا شده است. اختلاف ارتفاع تراس اول با ۱۰ پله به تراس دوم، دوم به سوم با ۸ پله و سوم به چهارم دارای ۷ پله است. پیکره در تراس چهارم قرار دارد. این تراس که وسیع تر از تراس‌ های دیگر است به وسیله ۱۲ پله به عمق غار راه دارد. ایجاد این تراس‌ ها برای مشاهده هرچه بهتر این مجسمه در سال ۱۳۳۶ چیده شده است. همچنین با صیقل دادن دو قاب اول در دیواره سمت چپ و راست به ترتیب کتیبه های پهلوی و نقش رجب را حجاری کرده اند. بعد از برپایی مجسمه، چهار سکو دور آن برای قرار دادن قطعات جدا شده مجسمه در آن سال ساخته شده که در حال حاضر ویران شده اند و فقط جای این سکوها مشخص است. در همان سال دور پیکره و سکوها را محصور و زنجیر کشیده بودند.


منبع: غار تاریخی شاپور کازرون